Boven de ingang van de tempel van Apollo in Delfi staat de spreuk “Ken uzelf”. Als je daar naar binnenliep op zoek naar een antwoord op je vraag was dat iets om even bij stil te staan. En als de priesteres, de Pythia, haar geïnspireerde antwoord op je vraag had gegeven was het wijs om nogmaals heel goed na te denken. Soms werd dat wel eens vergeten.
Lang geleden raadpleegde koning Croesus van Lydië het orakel om te beslissen of hij het Perzische rijk van Cyrus de Grote zou aanvallen. De Pythia vertelde hem dat als hij dat zou doen een groot rijk ten onder zou gaan. Dat klonk hem als muziek in de oren maar helaas doelde het orakel op zijn eigen rijk.
Vraag noch antwoord heeft op zich betekenis. Wat je ziet, denkt, vraagt, krijgt betekenis door verwachting, ervaring, hoop. Zonder waarnemer is er geen waargenomene. Zonder interpretatie is er geen feit. Je ontkomt er niet aan de dingen in te kleuren; je bent – altijd en onontkoombaar – biased, bevooroordeeld. Die kleuring is wat het zien mogelijk maakt. Zonder kleuring is er niets.
Onderzoek jezelf. Zo kun je voorkomen dat jouw bias terecht komt in hoe je de dingen aanpakt en resulteert in wat je liever niet wilde. Pas als je jouw bias beseft kun je het ontbrekende aanvullen, dat wat je vergeet je herinneren. Dan verbind je, dan maak je wat stuk was weer heel. Een ruimer besef, een ruimer doen.
De werkelijkheid houdt geen rekening met wat je hoopt, verwacht of vreest. Zij ziet slechts wat je werkelijk doet en geeft wat je vraagt; zelfs als je niet wist dat je dat vroeg.